در باره زاد گاهم دهستان سکوهه

سیستان ناحیه تاریخی است در شرق ایران و غرب افغانستان کنونی که عمدتاً بین ۲۹ و ۳۲ عرض شمالی و ۶۱ و ۵/۶۵ طول شرقی قرار دارد. در حدود ۵/۲% آن در خاک ایران و بقیه اش در دست افغانستان است.

«سیستان» از مناطق جغرافیایی کهن سرزمین ایران است. نام سیستان در سنگ نوشته داریوش یکم در نقش رستم به صورت «زرنگ» آمده است. پس از مهاجرت سکاها به سوی جنوب گروهی از آنان در زرنگ مستقر شدند و از آن پس زرنگ به نام آنان سکستان خوانده شد. در واقع، قبایل سکا پس از آنکه از دره فرغانه اخراج و طرد شدند به ایالات باختر «ورخج» هجوم آوردند و زرنگ از آن پس سکستان نامیده شد و سیستان کنونی قسمتی از آن است. سک ها یا هندوسکائیان در آنجا سلطنتی تأسیس کردند و از زمان شاهنشاهی مهرداد دوم (۸۸ ۱۲۳ق.م) خراجگزار اتحادیه اشکانی شدند.

به منظور بررسی بیشتر ریشه لغوی واژه سیستان می توان گفت که «درانگا» یا «درانژیان» اسم قدیم سیستان بوده بعد از هجوم طایفه ساس یا ساک یا اسکیث به این مملکت «مناسکاتینا» نام یافته و مردم ایران آن را سکستان کرده و سجستان معرب آن است. همچنین «زارانجی» یا «زارانگیا» اسم قدیم آن قسمت از سیستان بوده است که در حوالی دریاچه زره واقع و این لغت زندی است و در لغت زند «زارایا» به جای باتلاق اشاره دارد، چنانکه در فرس قدیم هم «دارایا» همین معنی را داشته و چون به مجاورت دریاچه این قسمت باتلاق بوده موسوم به این اسم شده است. «زاریس» نیز اسم دریاچه سیستان بوده است. اکتزیاس طبیب که شرح حال او در آخر جلد دوم کتاب «درر التیجان» نگاشته شده است در تاریخ خود می گوید: «زاریس اسم شهری است در نواحی سیستان».

رضا کلانی

برچسب‌ها: پیشینه ای کوتاه از سیستان

+ نوشته شده در یکشنبه بیست و سوم اردیبهشت ۱۳۹۷ ساعت 10:6 توسط غلامعلی کاوسی |

گنجینه های سیستان از گذر تاریخ به قلم محمد پودینه

گنجینه های سیستان از گذر تاریخ به قلم محمد پود ینه

سلامی به زابل به مردان سبز / به هامون ابی به ایران سبز

سلامی به گندم به نی زار پاک / به توتن نشینان به ایمان سبز

این روزها سیستان و سیستانی حال و هوایی دیگر دارد ، چراکه پس از یک خشکسالی طولانی هیرمند را همچنان که باید ، خروشان می بیند و به یاد هامون بخشنده به شادی و طرب می پردازند ، در این مقاله سعی نموده ام که گذری به گذشته پر شکوه سیستان و گنج های پر ارزش ان بزنم ، تا باردیگر یادمان بیاید که این خاک زر پرور چه بخشنده و مهربان بوده واست، و به دست اندر کاران مان ایده برای ساختن سیستانی آباد دهد ، امید است که دوباره پرنده های مهربانی بر بستر هامون بخشنده لانه زندگی بسازند.

بعنوان مقدمه:هارون الرشید(به لیث بن ترسل ):…فعلاً حکومت مصر را بتو می دهم ، اگر درست خدمت کردی، انگاه تو را به سیستان (سیستان بزرگ که امروز بیشتر خاکش در افغانستان واقع است ) می فرستمت تا کارت بالا گیرد .(تاریخ سیستان ،ص۱۵۳)

الف:زراعت وکشاورزی؛
-سیستان ولایتی پر نعمت و خرما بسیار دارد«یادمان باشد هنوز هم بهترین خوراکمان تلفیقی از خرما دارد».(مسالک والممالک ، استخری)
-زمین زرنج شوره است و ریگ ، شهری گرمسیر، درخت خرما دارد ،آسیاب بر باد ساخته اند (همان)
-فراه کشاورزی ، نخیل و میوه فراوان دارد.(حدود العالم من المشرق الی المغرب ص۸۶و مسالک الممالک ص ۱۹۸)
-فانیذ(شکر سپید ) به مقدار زیاد در سیستان تولید و صادر می شود (افغانستان بعد از اسلام ، جلد ۱،ص۵۵)
-ترنجبین(ترمی) مواد قندی از بیخ خار شتر فراورده سیستان است (تاریخ سیستان ، ص۳۴۷)
-هیچ جای دیگر گوشت حیوان خوشتر از گوشت حیوان سیستان نباشد به طعم و لذت (المسالک والممالک ،ص۱۹۵)
…..و دیگر انکه در قرون نخستین اسلامی صنعت شکر سازی و نساجی سیستان ، به سبب وفور پنبه وشکر رواج داشت .

ب:صنایع دستی؛

اجداد هنرمندمان در بیش از ۵۰۰۰سال پیش ، سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی را از نقاط دور (بداخشان و….) به سیستان و شهر سوخته می اوردند ودر کارگاههای صنعتی خویش بر روی این سنگهای زبر وبد شکل ظروف زیبا و شکیلی به وجود اورده وبا ارزش افزوده ان را با قیمتهای گزاف صادر می کردند!!..افتخار دیگر مردم سیستان در تولید فرش است ، چرا که قدیمی ترین قالی شناخته شده جهان «فرش پازیریک» از بافته های سکاها می باشد، امروزه نیز صنعت فرش بافی در سیستان رواج دارد و به کشورهای مختلف صادر می شود و باعث افتخار است که ۵۲تخته فرش اهدایی به سران غیر متعهدها در زیمباوه در زابل بافته شد….. و دیگر انکه پدران ومادران هنرمندمان در این سرزمین در طول تاریخ اثار دستی زیبایی با استفاده از شاخه های گز ،نخل و سایر الیاف موجود در سیستان عرضه کرده اند که می تواند احیا و ادامه یابد

ج: تجارت و بازرگانی ؛

سیستان امروزه در محل تلاقی سه کشور افغانستان ، پاکستان و ایران ، واز معابر مهم جاده های ابریشم و ادویه در گذشته بوده است.

-جاده های قدیم تجارتی بین سیستان و خلیج فارس و ممالک شمال و شرق و غرب سیستان مرجعی برای کاروانیان تجارتی وبازرگانانی بود که از خلیج فارس و دریای عمان به هرات و آسیای میانه می رفتند (سیستان ، تیت، ص۶۴)

-قاورد حاکم سلجوقی کرمان در قرن ۱۲میلادی کوشید جاده مواصلاتی مهم میان بم به سیستان را ترمیم کند ، در آن دوره ایالات غربی ایران و کشورهای همسایه از بم واز راه میانبر به سیستان و از آنجا به شبه قاره هند و آسیای میانه رفت و آمد می کردند ، اهتمام دست اندر کاران به ایجاد منطقه آزاد تجارتی و صنعتی در سیستان ، می تواند گذشته پر شکوه این منطقه در امر تجارت و بازرگانی را تا حدی به ان باز گرداند و برای این منظور تکمیل یا احداث راه های مواصلاتی (بزرگراه چابهار-میلک و راه میانبر به بم واستان کرمان و…) کارساز و اثر بخش خواهد بود.

د:صنعت؛

خاک ارزشمند سیستان هزاران سال منبع ساخت و تولید ظروف سفالی و زیبا بوده است ، تاجاییکه امروزه ظروف سفالی ۵۰۰۰ ساله سیستان زینت بخش موزه های سراسر کشور است . بنابراین خاک ارزشمند سیستان می تواند در این گوشه از کشور ، کانون مهم تولید کاشی و سرامیک برای داخل و کشورهای همسایه باشد.

-پدرانمان استفاده از انرژی ابدی باد را در خدمت گرفتند ، وامروزه نیز این انرژی (بادهای صد و بیست روزه ) می تواند چر خ زندگی این مردم و صنعت کشور را به خوبی بچرخاند.

ه:گردشگری؛

در این باره همان گونه که بار ها نیز گفته ام ، سخن باستان شناسی که در این منطقه کار کرده است بسنده است که گفت:«اگر من کاره ای می بودم ، دستور می دادم دور سیستان دیوار بتنی بکشند و آنرا یک موزه باستان شناسی می کردم.»

سخن آخر :(باز نقل قولی از یک خارجی که مدتها در سیستان بسر برده است)

لرد کرزن نایب السلطنه هند در مورد سیستان می گوید :«زمانی سیستان معروف جهانی بوده و حاصلخیزی آن مشهور آفاق است ، سکنه بسیار داشته و شهرهای مجلل را دارا بوده ، چه باید گفت به آن آثار بی شمار تاریخی که فرسنگها خرابه های آن امتداد دارد؟

اگر سیستان در دست مردمان جدی و سختکوش قرار گیرد و مدیریتی درست شود ، آیا نخواهد توانست به ترقیات ادوار گذشته خود برسد؟»

وامروزه به حق سیستان بیش از هر زمانی به مردمان جدی و سخت کوش نیازمند است.

محمد پودینه/کارشناس ارشد تاریخ

برچسب ها : سیستان در گذر تاریخ , سیل در زابل , سیل در سیستان , محمد پودینه , ورود آب به سیستان

برچسب‌ها: گنجینه های سیستان از گذر تاریخ به قلم محمد پودینه

+ نوشته شده در یکشنبه بیست و سوم اردیبهشت ۱۳۹۷ ساعت 10:2 توسط غلامعلی کاوسی |

سیستان در گذر تاریخ

پیشینه ای کوتاه از سیستان

سیستان ناحیه تاریخی است در شرق ایران و غرب افغانستان کنونی که عمدتاً بین ۲۹ و ۳۲ عرض شمالی و ۶۱ و ۵/۶۵ طول شرقی قرار دارد. در حدود ۵/۲% آن در خاک ایران و بقیه‌اش در دست افغانستان است.

«سیستان» از مناطق جغرافیایی کهن سرزمین ایران است. نام سیستان در سنگ‌نوشته داریوش یکم در نقش رستم به صورت «زرنگ» آمده است. پس از مهاجرت سکاها به سوی جنوب گروهی از آنان در زرنگ مستقر شدند و از آن پس زرنگ به نام آنان سکستان خوانده شد. در واقع، قبایل سکا پس از آنکه از دره فرغانه اخراج و طرد شدند به ایالات باختر «ورخج» هجوم آوردند و زرنگ از آن پس سکستان نامیده شد و سیستان کنونی قسمتی از آن است. سک‌ها یا هندوسکائیان در آنجا سلطنتی تأسیس کردند و از زمان شاهنشاهی مهرداد دوم (۸۸-۱۲۳ق.م) خراجگزار اتحادیه اشکانی شدند.

به منظور بررسی بیشتر ریشه لغوی واژه سیستان می‌توان گفت که «درانگا» یا «درانژیان» اسم قدیم سیستان بوده بعد از هجوم طایفه ساس یا ساک یا اسکیث به این مملکت «مناسکاتینا» نام یافته و مردم ایران آن را سکستان کرده و سجستان معرب آن است. همچنین «زارانجی» یا «زارانگیا» اسم قدیم آن قسمت از سیستان بوده است که در حوالی دریاچه زره واقع و این لغت زندی است و در لغت زند «زارایا» به جای باتلاق اشاره دارد، چنانکه در فرس قدیم هم «دارایا» همین معنی را داشته و چون به مجاورت دریاچه این قسمت باتلاق بوده موسوم به این اسم شده است. «زاریس» نیز اسم دریاچه سیستان بوده است. اکتزیاس طبیب که شرح حال او در آخر جلد دوم کتاب «درر التیجان» نگاشته شده است در تاریخ خود می‏گوید: «زاریس اسم شهری است در نواحی سیستان».

برچسب‌ها: سیستان در گذر تاریخ

+ نوشته شده در یکشنبه بیست و سوم اردیبهشت ۱۳۹۷ ساعت 9:59 توسط غلامعلی کاوسی |